KÝ ỨC VỀ THẦY

Tưởng niệm 10 năm ngày viên tịch của Cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Thiện

Đệ tử: Huyền Minh

Mười năm rồi kể từ ngày Thầy nhẹ bước rời cõi tạm! Ngày ấy, bầu trời Huế như trầm xuống. Sông Hương trôi chậm, gió từ núi Ngự thổi về mang theo một nỗi lặng lẽ khó gọi thành lời. Thật thấm thía biết bao một điều giản dị mà sâu xa: bậc chân tu đến với đời như mây tụ, đi cũng như mây tan... và cảm tác bài thơ nhằm gửi gắm đôi điều suy niệm.

Nỗi lòng

Thầy ơi, có vội không Thầy

Ra đi giữa lúc còn đầy ngửa nghiêng

Nước nhà mong đón hương duyên

Cửa thiền cần bậc thâm uyên xuất trần.

Vắng Thầy lắm nỗi phân vân,

Bàng hoàng đau đớn, vô ngần tiếc thương.

Thầy rằng: sinh diệt vô thường

Hạnh Thầy soi sáng bước đường con đi!

(Huyền Minh - 10g50 ngày 9.10 Bính Thân)

Mười năm đã trôi qua, một khoảng thời gian đủ dài để bao đổi thay đi qua cuộc đời, nhưng dường như vẫn chưa đủ để làm vơi đi nỗi nhớ thương và niềm kính ngưỡng trong lòng những người đệ tử. Mỗi khi hồi tưởng về Thầy, bao ký ức thân thương lại lặng lẽ hiện về, gần gũi và sống động như mới hôm qua. Vẫn còn đó dáng hình thanh thoát, ánh mắt hiền từ, nụ cười bao dung và giọng nói trầm ấm, từ hòa; vẫn còn đó những lời giáo huấn ân cần, những lần được gần gũi hầu chuyện, được lắng nghe Thầy chỉ dạy về đạo lý, về nhân sinh, về trách nhiệm của người xuất gia đối với Đạo pháp và Dân tộc. Có những lời Thầy dạy tưởng chừng giản dị, nhưng càng trải qua những thăng trầm của cuộc sống, càng đảm đương những trọng trách Phật sự, chúng con càng thấm thía chiều sâu trí tuệ và tấm lòng từ bi ẩn chứa trong từng lời giáo huấn ấy. Giờ đây, bóng hình Thầy đã khuất sau miền mây trắng, nhưng đạo phong, trí tuệ và công hạnh của Thầy vẫn hiện hữu trong ký ức, trong tâm tưởng và trong từng bước đường tu học, hành đạo của hàng môn đồ pháp quyến. Mỗi lần trở về chốn Tổ, đứng trước di ảnh Thầy, lòng chúng con không khỏi bồi hồi xúc động; tưởng như đâu đây vẫn còn hơi ấm của tình Thầy, vẫn còn âm vang lời dạy năm xưa. Chúng con hiểu rằng, tưởng niệm Thầy không chỉ là nhớ về một bậc Ân sư khả kính, mà còn là tự nhắc mình phải sống xứng đáng với những điều Thầy đã trao truyền, tiếp nối chí nguyện và gìn giữ đạo mạch mà Thầy đã trọn đời vun bồi. Mười năm Thầy vắng bóng, nhưng hương đức vẫn còn lan tỏa, pháp âm vẫn mãi ngân vang. Thầy đã đi xa trong hình tướng, nhưng chưa bao giờ xa trong tâm tưởng của chúng con. Bởi những gì được kết tinh từ giới đức, trí tuệ và tình thương chân thật sẽ không mất đi theo năm tháng, mà lặng lẽ thấm sâu, nuôi dưỡng và soi sáng tâm hồn của biết bao thế hệ mai sau.

***

Nhớ thuở Thầy còn tại thế, mỗi buổi sớm tinh sương, hoặc lúc hoàng hôn buông nhẹ,  Thầy đã lặng lẽ bước vào thiền viên, nghe hồn mình lắng giữa miền tịch tĩnh; bóng áo nâu sồng của Thầy giữa ánh đèn dầu khiêm tốn, giữa hương trầm thanh khiết, trở thành hình ảnh mà người đệ tử suốt đời khó quên. Thầy dạy không nhiều lời, đôi khi chỉ là một câu nhắc nhẹ: “Người tu phải giữ tâm cho sáng, giữ đạo cho bền”, vậy mà câu nói giản dị ấy theo chúng con suốt cả đời.

Biết bao mùa mưa nắng đã phủ lên mái ngói chùa xưa, bao lớp người đến rồi đi theo dòng đời biến động, chỉ có đạo phong của Thầy vẫn còn đó; còn trong từng trang kinh cổ kính, còn trong tiếng chuông chiều ngân dài giữa trời Huế bảng lảng sương lam. Có những chiều đứng trước sân chùa, nhìn khói trầm bay nhẹ, chúng con chợt có cảm giác Thầy vẫn còn đâu đây - lặng lẽ như bóng tùng cổ thụ giữa sân thiền.

***

Mười năm - khoảng thời gian đủ để mùa sen trên hồ Tịnh Tâm nở rồi tàn biết bao lần, đủ để những lớp Tăng Ni trẻ trưởng thành, đủ để Huế đổi thay thêm vài nhịp sống. Nhưng lạ thay, với nhiều người con Phật nơi đây, bóng Thầy dường như vẫn còn phảng phất đâu đó trong không gian trầm mặc của cố đô. Ở Thầy, mọi người thường thấy một phong thái rất Huế: trầm tĩnh, sâu lắng và khiêm cung. Nhưng chính trong sự lặng lẽ ấy lại ẩn chứa một trí tuệ sáng rực của người suốt đời học Phật và sống với Phật pháp.

Thầy nói về đạo Phật không chỉ như một tín ngưỡng, mà như một hệ thống tư tưởng sâu sắc có thể đối thoại với triết học, khoa học và đời sống hiện đại. Nhiều thế hệ sinh viên, Tăng Ni và trí thức đã tìm thấy ở Thầy một nguồn cảm hứng để học Phật bằng trí tuệ, và sống Phật bằng từ bi. Ai có duyên gặp Thầy, mới thấy hết vẻ đẹp của một bậc tu hành chân chính. Không nghi lễ phô trương, không lời nói cầu kỳ, chỉ là một vị Tăng giản dị giữa đời sống thiền môn với nụ cười hiền, bước chân chậm rãi và ánh mắt dường như luôn nhìn sâu vào bản chất của cuộc đời. Có lẽ vì vậy mà khi Thầy ra đi, nhiều người nói rằng Huế bỗng trầm lắng hơn một chút.

***

Có những buổi chiều lặng như khói hương, tôi ngồi một mình giữa khoảng sân chùa vắng, nghe tiếng chuông rơi từng giọt vào tâm. Trong khoảng tĩnh ấy, hình bóng Thầy lại hiện về - sâu và ấm như một dòng suối ngầm chảy mãi trong đời tôi.

Ngày được Thầy ban pháp hiệu, tôi vẫn còn nhớ rất rõ. Không phải là một nghi thức lớn lao, nhưng trong lòng tôi, đó là một dấu mốc thiêng liêng. Pháp hiệu không chỉ là một cái tên mà là một lời nhắc nhở, một con đường, một lý tưởng sống. Từ giây phút ấy, tôi hiểu rằng mình không còn sống chỉ cho riêng mình nữa. Mỗi bước đi, mỗi lời nói, mỗi ý nghĩ đều phải xứng đáng với cái tên mà Thầy đã trao. Pháp hiệu như một ánh đèn soi rọi những khi tôi lạc hướng; như một tiếng chuông nhắc tôi tỉnh thức giữa những mê lầm. Ân của Thầy không chỉ là dạy chữ, dạy kinh, mà là dạy cách sống. Thầy dạy tôi biết cúi đầu trước cuộc đời mà không đánh mất chính mình; dạy tôi biết lắng lại giữa ồn ào, giữ tâm an giữa biến động.

***

Có những cái tên chỉ để gọi, nhưng cũng có những cái tên là một con đường. “Huyền Minh” đến với tôi không phải như một âm thanh, mà như một khoảng lặng. Một khoảng lặng đủ sâu để tôi phải dừng lại, nhìn vào chính mình, và tự hỏi: mình đã hiểu gì về cái tên ấy? Thầy đã khai thị: “Huyền” là cái không dễ thấy. Không phải vì nó xa, mà vì nó quá gần, gần đến mức ta đi qua mỗi ngày mà không hay biết. Đó là những chuyển động rất nhỏ của tâm, một niệm khởi lên, một ý chợt buông xuống; là những điều không ai nhìn thấy, nhưng lại quyết định tất cả. Huyền không nằm ở đâu xa xôi, mà nằm ngay nơi cái sâu thẳm nhất của chính mình. Còn “Minh” là ánh sáng. Nhưng không phải thứ ánh sáng chói lòa khiến người ta phải nheo mắt, mà là thứ ánh sáng đủ dịu để soi rõ từng góc khuất; một thứ sáng không phô trương, không ồn ào, chỉ lặng lẽ mà làm hiển lộ mọi điều.

Một con đường đi vào cái sâu, để rồi tự mình thắp sáng. Ấy vậy, có những lúc, tôi tưởng mình đã hiểu, nhưng rồi chỉ cần một cơn phiền não nhỏ thôi, mọi “hiểu biết” bỗng trở nên mong manh. Khi ấy, tôi mới thấy: cái “minh” của mình vẫn còn cạn, và cái “huyền” thì vẫn chưa chạm tới. Chính những lúc như vậy, pháp hiệu không còn là một danh xưng, mà trở thành một lời nhắc nhở rất thật.

***

Có những điều Thầy không nói ra thành lời, nhưng lại trở thành điều đệ tử mang theo suốt một đời. Tôi vẫn nhớ ánh mắt của Thầy trong những buổi chiều lặng. Không phải ánh mắt dò xét, cũng không phải ánh mắt kỳ vọng theo nghĩa thông thường, đó là một cái nhìn rất sâu, như thể Thầy không nhìn vào những gì tôi đang là, mà nhìn vào những gì tôi có thể trở thành. Chính điều đó làm tôi vừa ấm lòng..., vừa thấy mình nhỏ lại.

Thầy không dạy tôi phải làm điều gì lớn lao. Thầy chỉ dạy tôi: “Làm cho tròn những điều nhỏ nhất rồi tự nhiên cái lớn sẽ thành”. Nhưng càng đi qua năm tháng, tôi càng hiểu: điều “nhỏ nhất” mà Thầy nói lại chính là điều khó nhất. Giữ một niệm cho ngay, giữ một lời cho thật, giữ một tâm không nghiêng ngả trước được mất, hơn thua. Nếu không làm được những điều ấy, thì mọi lý tưởng đều chỉ là lời nói đẹp.

Tôi không dám nói mình đã làm được gì để xứng đáng. Chỉ biết rằng, mỗi ngày, tôi cố sống sao cho khi nhớ đến Thầy lòng mình không phải cúi xuống vì hổ thẹn. Và nếu có một lời nguyện, thì đó không phải là lời nguyện lớn lao, chỉ là: nguyện đi chậm lại để không lạc hướng; nguyện sống sâu hơn để không hời hợt với chính mình; nguyện giữ tâm ngay thẳng giữa những điều cong lệch của cuộc đời.

***

Có những con đường không có dấu chỉ, nhưng chỉ cần nhìn bước chân của Thầy là đủ để đi. Tôi chưa từng nghe Thầy nói về “vinh quang” của một đời tu. Thầy chỉ lặng lẽ sống như một dòng nước chảy, không tranh, không dừng, không cần ai biết đến. Nhưng chính cái lặng lẽ ấy... lại trở thành dấu chân sâu nhất.

Ngày còn ở gần Thầy, tôi không nghĩ nhiều đến chuyện “nối gót”. Chỉ thấy Thầy đi đâu, mình theo đó. Thầy dừng, mình dừng. Thầy làm, mình học. Mọi thứ tự nhiên như hơi thở. Chỉ đến khi phải tự bước đi một mình, tôi mới nhận ra: Nối gót theo Thầy không phải là đi sau lưng Thầy, mà là giữ được hướng đi của Thầy... khi không còn Thầy ở trước mặt.

Có một điều tôi dần hiểu ra: Nối gót theo Thầy không phải để trở thành Thầy, mà để không đánh mất con đường mà Thầy đã đi, bởi vì mỗi người có một căn cơ, một hành trình riêng, nhưng con đường chánh pháp thì không có hai. Thầy đã đi bằng sự tỉnh thức, nếu tôi cũng đi bằng sự tỉnh thức thì dù bước chân có khác, hướng đi vẫn là một. Để một ngày nào đó, khi nhìn lại, tôi có thể lặng lẽ mà thưa rằng: Con không dám nói mình đã theo kịp, nhưng con... chưa từng rời khỏi dấu chân của Thầy.

***

Tôi từng nghĩ: học theo Thầy là học giáo lý. Nhưng càng đi, tôi càng hiểu: điều khó học nhất nơi Thầy lại chính là trí tuệ và sự chân thành.

Trí tuệ của Thầy không phải là cái biết để hơn người. Đó là cái thấy. Thấy rất rõ, nhưng không vội phán xét. Thấy rất sâu, nhưng không làm người khác tổn thương. Thấy được cả đúng và sai, nhưng luôn chọn cách giúp người ta bước về phía sáng. Trí tuệ không phải là ánh sáng để chiếu vào người khác, mà là ánh sáng để soi lại chính mình.

Còn sự chân thành của Thầy lại càng khó hơn để học. Vì chân thành không phải là nói hết mọi điều trong lòng, mà là sống sao cho tâm - lời - việc không rời nhau. Nhìn lại Thầy, tôi mới thấy: Chân thành không phải là cố gắng trở thành một hình ảnh đẹp, mà là dám sống thật - không thêm, không bớt.

Dần dần, tôi nhận ra một điều rất giản dị: Khi mình bớt muốn hơn thua là trí tuệ đang lớn; khi mình bớt giả tạo là chân thành đang hiện. Khi mình sống nhẹ hơn là mình đang gần Thầy hơn một chút. Không cần ai công nhận, không cần ai biết đến, chỉ cần mỗi ngày, tâm mình sáng hơn một chút, và thật hơn một chút. Nếu còn giữ được hai điều này - một chút trí tuệ để soi đường, một chút chân thành để giữ mình - thì dù đi chậm, tôi vẫn chưa rời khỏi con đường của Thầy. Và có lẽ, đó chính là cách âm thầm nhất để ở gần Thầy, ngay cả khi Thầy không còn ở trước mặt.

***

Giữa dòng thời gian không ngừng trôi chảy, con không chỉ nhớ về một bậc Thầy khả kính, mà còn nhớ về một bóng mát từ bi, một nguồn sáng trí tuệ, một điểm tựa tinh thần đã nâng đỡ đời con trên bước đường học đạo và hành đạo.

Thầy ơi! Mười năm rồi, bóng Thầy đã khuất, nhưng tình Thầy vẫn còn; lời Thầy đã lặng, nhưng pháp âm vẫn vọng; tháng năm có thể phủ mờ bao dấu tích, nhưng không thể xóa nhòa những ký ức thiêng liêng về Thầy trong lòng con.

Kính lễ Giác linh Thầy!